Mustafa Kemal Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanımı ölümünün 91. Yılı’nda rahmetle anıyoruz. Babasını 7 yaşındayken kaybeden Mustafa Kemal Atatürk (1888), annesi Zübeyde hanımı da 14 Ocak 1923 yılında kaybetmiştir.
Zübeyde Hanım Osmanlı Devri’nde, Fatih Sultan Mehmet zamanında Anadolu Larende -Karaman'dan Rumeli’ye göçen ve Selanik yakınlarındaki Langaza’da toprak işleri ile uğraşan bir Türkmen Ailesi olan Hacı Sofu Ailesi’ndendir. Mustafa Kemal Atatürk’ün anne soyu da, Karaman'dan gelerek Selanik ile Manastır'ın arasında bulunan Vodina Sancağı'na bağlı "Sarıgöl"de denilen "Kayalar" Nahiyesi’ne yerleştiler. Aile, sonradan Selanik yakınlarında bugün de kaplıcaları ile meşhur olan Langaza'ya yerleşmiştir. Dedesi Feyzullah Efendi'in taşıdığı "Sofu-zade" (Sofular) lâkabı, yerleştikleri Sarıgöl Bölgesi’ndeki yer adları ve ailedeki hatıraların gösterdiği üzere, Mustafa Kemal Atatürk'ün anne soyu Karaman'dan Rumeli'ye gelen ve bundan dolayı da "Konyarlar" olarak Rumeli'de anılan Yürük Türkmenler’dendir. Zübeyde Hanım, 1857'de Lankaza'da dünyaya gelmiştir.
Babası, Sofuzade Feyzullah (Sadullah) Ağa, annesi, Molla Hanım olarak anılan Ayşe Hanım’dır.
Döneminde kadınların okula gitmesi yaygın olmadığı için, okuryazar oluşu nedeniyle kendisi de Zübeyde Molla olarak anılırdı.
Hacı Sofu gibi dinine bağlı bir aileden geldiği için kendisi de öyleydi. Türk Tarih Kitapları’nda sıkça geçen, eğitim sisteminin karışık olduğu bir dönemde, Mustafa Kemal'in ne tür bir okula gideceği konusundaki tartışmalarda Zübeyde hanımın, dini eğitim veren Mahalle Mektebi'ne gitmesinde ısrarcı oluşu bu yüzdendir.
Selanik'te Gümrük Muhafaza Teşkilatı’nda memur Ali Rıza efendi ile 1871 yılında henüz 14 yaşında iken evlendi. Ali Rıza, sarışın ve mavi gözlü bir kadınla evlenmeyi düşlerken, kendisinden 20 yaş küçük olan, siyah saçlı ve derin mavi gözlü bu kadına sevdalandığını belirtmiştir.
Zübeyde hanımın Fatma, Ömer ve Ahmet adlı üç çocuğu dünyaya gelmiştir. Ancak Fatma dünyaya geldikten kısa bir süre sonra ölmüştür.
Eşi Ali Rıza Efendi’nin Yunanistan sınırında Çayağzı’na (ya da Papaz Köprüsü) tayin edildiği için taşınmışlar ve orada Ömer ve Ahmet isimli çocukları da ölmüştür.
1881’de dördüncü çocukları Mustafa, 1885’te Makbule, 1889’da Naciye dünyaya gelmiştir. Naciye küçük yaşta veremden ölmüştür. Ali Rıza Efendi’ de Atatürk 7 yaşındayken 1888 yılında ölmüştür.
Zübeyde Hanım, Balkan Harbi’nden sonra, birçok Türk Ailesi gibi, kızı Makbule ile birlikte Selanik'ten göç etmiş ve İstanbul'a gelerek Beşiktaş-Akaretler'de bir eve yerleşmiştir. Milli Mücadele yıllarında Ankara'ya gelen Zübeyde Hanım, 1919'da ayrılmak zorunda kaldığı oğlunu, yıllar sonra Ankara'da Devlet Başkanı olarak gördü. 14 Ocak 1923'te tedavi amacıyla gittiği İzmir'de 66 yaşında vefat etti. Zübeyde anamızı ölümünün 91. Yılı’nda rahmet ve minnet ile anıyoruz.
Ruhu şad, mekanı cennet osun. Faruk Ceylan
farukceylan39@gmil.com
Zübeyde Hanım Osmanlı Devri’nde, Fatih Sultan Mehmet zamanında Anadolu Larende -Karaman'dan Rumeli’ye göçen ve Selanik yakınlarındaki Langaza’da toprak işleri ile uğraşan bir Türkmen Ailesi olan Hacı Sofu Ailesi’ndendir. Mustafa Kemal Atatürk’ün anne soyu da, Karaman'dan gelerek Selanik ile Manastır'ın arasında bulunan Vodina Sancağı'na bağlı "Sarıgöl"de denilen "Kayalar" Nahiyesi’ne yerleştiler. Aile, sonradan Selanik yakınlarında bugün de kaplıcaları ile meşhur olan Langaza'ya yerleşmiştir. Dedesi Feyzullah Efendi'in taşıdığı "Sofu-zade" (Sofular) lâkabı, yerleştikleri Sarıgöl Bölgesi’ndeki yer adları ve ailedeki hatıraların gösterdiği üzere, Mustafa Kemal Atatürk'ün anne soyu Karaman'dan Rumeli'ye gelen ve bundan dolayı da "Konyarlar" olarak Rumeli'de anılan Yürük Türkmenler’dendir. Zübeyde Hanım, 1857'de Lankaza'da dünyaya gelmiştir.
Babası, Sofuzade Feyzullah (Sadullah) Ağa, annesi, Molla Hanım olarak anılan Ayşe Hanım’dır.
Döneminde kadınların okula gitmesi yaygın olmadığı için, okuryazar oluşu nedeniyle kendisi de Zübeyde Molla olarak anılırdı.
Hacı Sofu gibi dinine bağlı bir aileden geldiği için kendisi de öyleydi. Türk Tarih Kitapları’nda sıkça geçen, eğitim sisteminin karışık olduğu bir dönemde, Mustafa Kemal'in ne tür bir okula gideceği konusundaki tartışmalarda Zübeyde hanımın, dini eğitim veren Mahalle Mektebi'ne gitmesinde ısrarcı oluşu bu yüzdendir.
Selanik'te Gümrük Muhafaza Teşkilatı’nda memur Ali Rıza efendi ile 1871 yılında henüz 14 yaşında iken evlendi. Ali Rıza, sarışın ve mavi gözlü bir kadınla evlenmeyi düşlerken, kendisinden 20 yaş küçük olan, siyah saçlı ve derin mavi gözlü bu kadına sevdalandığını belirtmiştir.
Zübeyde hanımın Fatma, Ömer ve Ahmet adlı üç çocuğu dünyaya gelmiştir. Ancak Fatma dünyaya geldikten kısa bir süre sonra ölmüştür.
Eşi Ali Rıza Efendi’nin Yunanistan sınırında Çayağzı’na (ya da Papaz Köprüsü) tayin edildiği için taşınmışlar ve orada Ömer ve Ahmet isimli çocukları da ölmüştür.
1881’de dördüncü çocukları Mustafa, 1885’te Makbule, 1889’da Naciye dünyaya gelmiştir. Naciye küçük yaşta veremden ölmüştür. Ali Rıza Efendi’ de Atatürk 7 yaşındayken 1888 yılında ölmüştür.
Zübeyde Hanım, Balkan Harbi’nden sonra, birçok Türk Ailesi gibi, kızı Makbule ile birlikte Selanik'ten göç etmiş ve İstanbul'a gelerek Beşiktaş-Akaretler'de bir eve yerleşmiştir. Milli Mücadele yıllarında Ankara'ya gelen Zübeyde Hanım, 1919'da ayrılmak zorunda kaldığı oğlunu, yıllar sonra Ankara'da Devlet Başkanı olarak gördü. 14 Ocak 1923'te tedavi amacıyla gittiği İzmir'de 66 yaşında vefat etti. Zübeyde anamızı ölümünün 91. Yılı’nda rahmet ve minnet ile anıyoruz.
Ruhu şad, mekanı cennet osun. Faruk Ceylan
farukceylan39@gmil.com
